KontaktGrudziądzka 5, 87-100 Toruń
tel.: +48 56 611 3310
fax: +48 56 622 5397

Nowa mapa nieba

obrazek: Dr hab. Magdalena Kunert-Bajraszewska fot.nadesłane]
Dr hab. Magdalena Kunert-Bajraszewska fot. nadesłane

Międzynarodowy zespół złożony z ponad dwustu astronomów z 18 krajów opublikował dane z pierwszej fazy nowego, wielkiego radiowego przeglądu nieba o niespotykanej dotychczas czułości, realizowane­go przy pomocy interferometru LOFAR, The LOw Frequency ARray. Ze strony UMK udział w projekcie biorą dr hab. Magdalena Kunert-Bajraszewska oraz doktorantka mgr Carole Roskowiński. 

Opublikowane mapy nieba ra­diowego ukazują setki tysięcy dotychczas nieznanych galaktyk, rzucając nowe światło na wiele proble­mów współczesnej astrofizyki, takie jak m.in. fizyka czarnych dziur, czy ewolucja gromad galaktyk. No­wym rezultatom poświęcone zostanie specjalne wydanie czasopisma naukowego Astronomy & Astro­physics, w którym znajdzie się dwadzieścia sześć artykułów opisujących nowy przegląd i jego pierwsze rezultaty.

Radioastronomia pozwala dojrzeć niedostępne dla instrumentów optycznych procesy zachodzące we Wszechświecie. W ramach pierwszej części nowego przeglądu nieba, LOFAR obserwował czwartą część północnej półkuli niebieskiej – na niskich częstotliwościach radiowych (poniżej 250 MHz; fale o długości ponad metra). Na dzień dzisiejszy opubliko­wane zostało około dziesięciu procent zebranych danych – zawierających około trzystu tysięcy radioźródeł, w przewa­żającej większości będących odległymi galaktykami. Pochodzące z nich sygnały radiowe potrzebowały miliardów lat, by dotrzeć do Ziemi. 

Wszystkie artykuły naukowe ze specjalnego wydania Astronomy & Astrophysics można znaleźć pod adresem:  https://www.aanda.org/component/toc/?task=topic&id=920


Badania toruńskiego zespołu są finansowane przez Narodowe Centrum Nauki.

LOFAR

Międzynarodowy Teleskop LOFAR (ILT) składa się z europejskiej sieci anten radiowych, połączonych  siecią optyczną wysokich prędkości, rozciągająca się przez siedem krajów. Trzy stacje LOFAR znajdują się w Polsce: w okolicach Krakowa (Łazy, Uniwersytet Jagielloński), w okolicach Olsztyna (Bałdy, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski) i w okolicach Poznania (Borówiec, Centrum Badań Kosmicznych PAN). LOFAR został zaprojektowany, zbudowany i jest  zarządza­ny przez Holenderski Instytut Radioastronomii – ASTRON, a jego centralna część znajduje się w Exloo w Ho­landii. LOFAR obserwuje poprzez połączenie sygnałów pochodzących z ponad 100,000 pojedynczych dipoli anteno­wych, wykorzystując potężne komputery by procesować je tak, jak gdyby był pojedynczą anteną o średnicy 1300 km. Posiada niezrównaną czułość i zdolność do wysokorodzielczościowego obrazowania (czyli umiejętność tworzenia wy­soce szczegółowych map nieba), przez co archiwum danych z LOFARa jest największym zbiorem danych astronomicz­nych na świecie, rozdysponowanym między SURFsara (Holandia),  Forschungszentrum Jülich (Niemcy) i Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym (Polska). LOFAR przeciera drogę dla SKA (Square Kilometre Array), która będzie największym I najbardziej czułym radioteleskopem na świecie.

Instytucje publikujące rezultaty

Holandia

ASTRON, Instytucje zrzeszone w ramach konsorcjum NOVA (Nederlandse Onderzoek­school Voor Astronomie): Universiteit Leiden, Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit van Amsterdam i Radboud Universiteit Nijmegen, SURF/SURFsara, SRON, Ampyx Po­wer B.V, JIVE

Wielka Brytania

University of Hertfordshire, University of Edinburgh, Open University, University of Oxford, University of Southampton, University of Bristol, University of Manchester, The Rutherford Appleton Laboratory, University of Portsmouth, University of Nottingham

Włochy

Istituto Nazionale di Astrofisica (INAF), Università di Bologna 

Niemcy

Universität Hamburg, Ruhr-Universität Bochum,  Karl Schwarzschild Observatorium Tau­tenburg, Europejskie Obserwatorium Południowe, Universität Bonn,  Max-Planck Institut für Extraterrestrische Physik, Universität Bielefeld, Max-Planck Institut für Radioastrono­mie

Polska

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Irlandia

University College Dublin

Australia

CSIRO

Stany Zjednoczone

Harvard University, Naval Research Laboratory, University of Massachusetts

Indie

Savitribai Phule Pune University

Kanada

University of Montreal, University of Calgary, Queen’s University

RPA

University of Western Cape, Rhodes University, SKA South Africa

Francja

Observatoire de Paris PSL, Station de radioastronomie de Nançay, Université Côte d'Azur, Université de Strasbourg, Université d’Orléans, CNRS-INSU

Dania

Københavns Universitet 

Islandia

Háskóli Íslands 

Meksyk

Universidad de Guanajuato

Szwecja

Chalmers tekniska högskola 

Uganda

Mbarara University of Science & Technology

Hiszpania

Universidad de La Laguna

 

 

 

 

 

pozostałe wiadomości