KontaktGrudziądzka 5, 87-100 Toruń
tel.: +48 56 611 3310
fax: +48 56 622 5397

Convallaria Copernicana dla Prof. Józefa Szudego

Zdjęcie ilustracyjne
fot. Andrzej Romański

Podczas Święta Uniwersytetu, 19 lutego 2020 r., wybitny fizyk prof. dr hab. Józef Szudy został uhonorowany  specjalnym wyróżnieniem Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu – Convallaria Copernicana.

Wyróżnienie Convallaria Copernicana jest przyznawane przez Senat uczelni za wybitny wkład w naukę lub szczególne zasługi dla rozwoju Uniwersytetu. Nazwę "Convallaria Copernicana" - Konwalia Kopernikańska zaproponowała dr Cecylia Iwaniszewska. Ową konwalię patron uczelni trzyma w ręku na kilku portretach. Statuetkę wykonała prof. Alicja Majewska z Zakładu Rzeźby UMK.

Dotychczasowi laureaci

Prof. dr hab. Józef Szudy urodził się 20 sierpnia 1939 r. w Zalesiu koło Szubina, w rodzinie pochodzącej z okolic Jasła w Beskidzie Niskim. W latach 1957–1962 studiował fizykę na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Po studiach rozpoczął pracę w Katedrze Fizyki Doświadczalnej UMK. Tu pod opieką prof. Aleksandra Jabłońskiego w 1968 r. obronił pracę doktorską pt. Wpływ argonu oraz helu na rozkład natężeń, przesunięcie i szerokość połówkową linii rezonansowej λ = 2536.52 Å. Habilitował się na podstawie rozprawy pt. Rola zasady Francka-Condona w zagadnieniu ciśnieniowego rozszerzenia linii widmowych w 1977 r., a tytuł profesora otrzymał w roku 1987.

Przez niemal trzy dekady z wielkim zaangażowaniem i powodzeniem wyznaczał kierunki rozwoju Instytutu Fizyki i Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UMK. W latach 1978–1981 pełnił funkcję zastępcy dyrektora Instytutu Fizyki, w latach 1984–2002 był dyrektorem Instytutu, a w latach 2002–2008 przez dwie kadencje – dziekanem Wydziału. Jednocześnie kierował Zakładem Spektroskopii Fazy Gazowej, potem Zakładem Fizyki Atomowej, Molekularnej i Optycznej. Prof. Szudy był jednym z głównych inicjatorów powstania Krajowego Laboratorium FAMO w Toruniu i w latach 2001–2010 zasiadał w Radzie Naukowej Laboratorium. W 2004 r. został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, a od roku 2020 jest członkiem rzeczywistym PAN. Był członkiem Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego i członkiem Centralnej Komisji do spraw Stopni i Tytułów oraz szeregu towarzystw naukowych, w tym Polskiego Towarzystwa Fizycznego. Wielokrotnie przebywał na stażach naukowych; w Kanadzie, Francji, Niemczech i Stanach Zjednoczonych. Zorganizował w Toruniu szereg prestiżowych konferencji międzynarodowych, między innymi International Conference on Spectral Line Shapes (1988 r.) i International Workshop on Atomic Interactions in Laser Fields (r. 1999).

Prof. Józef Szudy specjalizuje się w szeroko pojętej fizyce atomowej, molekularnej i optycznej oraz fizyce zderzeń. Jednym z jego najważniejszych osiągnięć było sformułowanie, wspólnie z kanadyjskim fizykiem Williamem E. Baylisem, kwantowej jednolitej teorii kształtu linii widmowych. Teoria ta na gruncie kwantowym wyjaśnia między innymi, w jaki sposób zderzenia międzyatomowe prowadzą do pojawiania się na skrzydłach linii tak zwanych tęczowych satelitów. To podejście pozwoliło na poprawne zinterpretowanie szeregu widm obserwowanych w obiektach astrofizycznych. Jest ono jednym z kluczowych elementów pozwalających na wyznaczanie z imponującą dokładnością temperatur białych karłów. Prof. Szudy, wychodząc ze swej teorii, otrzymał również pierwsze kwantowe wyrażenia opisujące dyspersyjną asymetrię linii widmowych związaną czasem trwania zderzeń międzyatomowych. Inna z jego prac zapoczątkowała współczesny opis molekularnych linii widmowych wychodzący poza profil Voigta. Uwzględnia on zderzenia zmieniające prędkość oraz zależne od prędkości zderzeniowe rozszerzenie i przesunięcie linii widmowych. To podejście stało się standardem opisu wysokiej jakości widm cząsteczkowych i zaczyna być wprowadzane do spektroskopowych baz danych nowej generacji niezbędnych w badaniach atmosfery ziemskiej, zmian klimatycznych oraz w badaniach atmosfer innych planet. W ostatnich latach swoją uwagę skierował na badania wpływu fazy Berry’ego na rezonanse optyczno-zderzeniowe. Prof. Józef Szudy wraz z prof. Andrzejem Bielskim stworzył toruńską szkołę spektroskopii wysokiej zdolności rozdzielczej, o uznanej pozycji światowej, obejmującą zarówno prace teoretyczne, jak i doświadczalne, wychowującą kolejne pokolenia uznanych w świecie badaczy.

Innym obszarem zainteresowań prof. Józefa Szudego jest historia nauki. Wspólnie z prof. Andrzejem Bielskim opracował monografię pt. Aleksander Jabłoński (1898–1980): fizyk, muzyk, żołnierz poświęconą wybitnemu polskiemu fizykowi o światowej renomie, twórcy fizyki toruńskiej. W 2019 r. zakończył też prace w zespole opracowującym historię Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.

Działalność prof. Józefa Szudego wywarła ogromny wpływ na rozwój fizyki w Toruniu. Bez cienia przesady można powiedzieć, iż obecna pozycja Instytutu Fizyki oraz Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UMK na arenie krajowej i światowej w dużej mierze jest jego dziełem. Prace prof. Józefa Szudego trwale wpłynęły na rozwój współczesnej fizyki zderzeń optycznych i stanowią istotne osiągnięcia światowej nauki.

pozostałe wiadomości

galeria zdjęć