Poprzedni rozdział. | Wstęp do kognitywistyki - spis treści.

Uwaga: te wykłady zostały zastąpione nową wersją.


3. Funkcjonalna budowa mózgu.


3.1. Budowa mózgu - pierwszy rzut oka.

Umowny podział systemu nerwowego na trzy podsystemy.

Centralny układ nerwowy: mózg, móżdżek i rdzeń kręgowy.

Obwodowy (peryferyjny) układ nerwowy: nerwy kręgowe i czaszkowe, dochodzące do mięśni i receptorów czuciowych i kończące się w rdzeniu.

Autonomiczny układ nerwowy: część CUN i PUN.
Zadanie: koordynacja funkcji automatycznych: skurczy serca, oddychania, trawienia, wydalania, pocenia się, pobudzenia seksualnego.
Otrzymuje sygnały z chemoreceptorów, baroreceptorów, przez nerwy czaszkowe i rdzeniowe, przechodzące przez zwoje rdzeniowe.
Centrum: w pniu mózgu. Koordynacja: przez podwzgórze.

Układy współczulny i przywspółczulny, działające antagonistycznie.
Układ współczulny pobudza: rozszerza źrenicę, rozluźnia mięśnie oka, gruczoły ślinowe wytwarzają gęstą ślinę, serce bije szybciej, naczynia wieńcowe się rozszerzają, oskrzela rozkurczają, żołądek hamuje wydzielanie soków, żółć wolniej produkowana, perystaltyka zwalnia, nadnercza uwalniają adrenalinę, skóra pot, włoski się jeżą, obyt kurczy, pęcherz rozluźnia.

Układ przywspółczulny działa odwrotnie

Z perspektywy rozwojowej:
  • Przodomózgowie: kresomózgowie i międzymózgowie.
  • Śródmózgowie (mesencephalon): wzgórki czworacze (dolne i górne), pokrywa, nakrywka, konary mózgu i substancja czarna (substantia nigra).
  • Tyłomózgowie: móżdżek, most, rdzeń przedłużony.

Mózgowie: mózg, móżdżek i rdzeń przedłużony.
Móżdżek - kontrola i koordynacja ruchów, ewolucyjnie b. ważny.
Rdzeń - kontrola podstawowych odruchów.

Kora nowa (neocortex),
układ limbiczny,
pień mózgu - starsze w środku.

Pień mózgu: most, śródmózgowie, rdzeń przedłużony (rdzeniomózgowie).

Twór siatkowaty (RAS, Reticular Activiating System) w rdzeniu przedłużonym - kontroluje stan pobudzenia umysłu, czuwania i przytomności.
Liczne jądra kontrolujące odruchy i pośredniczące w przekazywaniu sygnałów zmysłowych i motorycznych.

Układ limbiczny: pomiędzy pniem mózgu i podwzgórzem a korą nową.
Pierścień wewnętrzny - kora węchowa, część jąder migdałowatych, hipokamp.
Pierścień zewnętrzny - zakręt obręczy, jądra przegrody, podstawowo-boczna (baso-laterale) część jądra migdałowatego (nucleus amygdalae).
Kontroluje emocje i popędy organizmu, pamięć ruchów, konsolidacja pamięci.

Wzgórze (thalamus) - wstępna ocena bodźców zmysłowych, przesyłanie do kory (oprócz węchu).
Cykle okołodobowe, pobudzenie.
Współpraca z układem limbicznym - powstawanie emocji, szybki szlak.

Podwzgórze (hypothalamus) - reguluje homeostazę: termoregulacja, rytmy biologiczne, współpraca z autonomicznym układem nerwowym, kontrola przysadki mózgowej, głodu i pragnienia.
Boczna część podwzgórza (LH, Lateral Hypothalamus) - ośrodek przyjemności.

Płaty kory:
potyliczny - wzrok
ciemieniowy - orientacja przestrzenna, ruch i postrzeganie ruchu
skroniowy - mowa, pamięć, rozpoznawanie obiektów
czołowy - planowanie, myślenie, pamięć, wola, ocena emocji

Zakręty (gyrus), czyli wypukłości, oraz bruzdy (sulci), czyli wgłębienia, każdy ma nieco inne, nawer bliźniaki.



Zwoje i jądra podstawne (basal ganglia) - inicjacja ruchów, rytm mowy.

Wzgórze wzrokowe - ciało kolankowate boczne (LGN, Lateral Geniculate Nucleus), wzgórki czworacze (superior colliculus) - sterowanie ruchem mięśni oka, położenia głowy i ciała.
Inne jądra neuronów.



Schemat ogólny działania mózgu: szybki szlak reakcji emocjonalnych i wolniejszy szlak świadomego rozpoznania.

Nieco dokładniejszy schemat szlaku świadomego rozpoznania.

Rozpoznawanie afektywne i kognitywne: czuję, że tak jest.
Czucie i wiara pewniejszą podstawą niż szkiełko i oko? Ani trochę!

Przykład: urojeniowe syndromy błędnej identyfikacji (DMS, delusional misidentification syndrome)
Urojenie Capgrasa: przekonanie, że bliska osoba (lub ja sam) została zamieniona na obcego.
Dysocjacja pomiędzy rozpoznaniem kognitywnym a afektywnym - uszkodzenia połączeń układu limbicznego i prawego płata obszaru potyliczno-ciemieniowo-skroniowego.
Twarze są nadal rozpoznwane, ale nie ma reakcji emocjonalnych (np. widocznych zmiany oporności skóry, Ramachandran 1996)

Syndrom Cotarda - przekonanie, że się nie żyje!
Zrozumienie tego dziwnego zjawiska wymaga bardziej szczegółowej analizy, uwzględnienia wpływu neurotransmiterów na globalną dynamikę mózgu.

Przekrój mózgu, film (tylko lokalnie!).

Wszystkie struktury mózgu, film (tylko lokalnie!).


Następny rozdział. | Wstęp do kognitywistyki - spis treści.