Analiza przyczyn irracjonalnych zachowań:
Starożytni grecy uznawali rozum za ważniejszy od obserwacji.
Rozum jednak bardzo długo nie wystarczał do wyjaśnienia natury wielu zjawisk, pojawiło się więc przekonanie o wyższości wiary, intuicji i uczucia.
Autorytety (naukowe, religijne) przez wieki utrwalały błędne przekonania: często były to pomyłki lub wnioski oparte na złych obserwacjach, np. Mikołaj Kopernik absolutnie wierzył w wyniki obserwacji ruchów planet (szczególnie Marsa), które były błędne.
Dopiero Kartezjusz przywrócił rozumowi pierwotne miejsce, ale magia i zabobony panują od tysięcy lat, a nauka dopiero od kilkuset lat opracowała metody weryfikacji, a statystyczne metody je umozliwiające znane są od nieco ponad 100 lat.
Działanie racjonalne to działania inteligentne, czyli wykorzystujące w pełni posiadaną wiedzę, ale wiedza nigdy nie jest pełna, więc nie zawsze prowadzi do najlepszych rezultatów.
Taka jest cena plastyczności mózgu: utrwalają się w nim rzeczy istotne, eliminowane są ewolucyjnie szkodliwe, a te, które mają mały wpływ zalegają i prowadzą do irracjonalnych zachowań.
Wiara w zabobony jest negatywnie skorelowana z ilorazem inteligencji oraz zdolnościami do krytycznego myślenia, ale inteligencja jest słabo skorelowana z wiarą.
Magicy uważają członków
Mensy
za najbardziej wdzięczną publiczność, najłatwiejszą do nabrania (Shermer 2002).
Edukacja ma niewielki wpływ na sceptycyzm bo studenci nie uczą się jak myśleć krytycznie tylko podaje się im fakty, w które mają uwierzyć, nie widzą więc różnicy pomiędzy wiarą a nauką.
Młodsi amerykanie, którzy oglądali wiele filmów o nadprzyrodzonych zjawiskach, nawiedzonych domach, seriale o opiekuńczych aniołach, mają większe skłonności do wiary w takie rzeczy (ankieta Gallupa, 2001).
Procent sceptyków w USA (Gallup 2001) nie wierzących w:
W najbardziej rozwiniętym kraju świata, za jaki uważają się Stany Zjednoczone, 41% uznaje czary za możliwe, a tylko 12% uznaje w pełni ewolucyjne wyjaśnienie pochodzenia życia i ten procent nie zmienił się przez 20 lat pomimo licznych filmów dokumentalnych i książek na temat ewolucji.
Wiele obserwacji i wniosków nie jest wynikiem analitycznego myślenia, tylko nieświadomych procesów. Inteligentni ludzie potrafią dobrze uzasadniać przekonania, również te do których doszli z nieracjonalnych powodów.
Psycholodzy zajmujący się podejmowaniem decyzji w licznych eksperymentach pokazali, że nasze działania często są irracjonalne.
Lista błędów poznawczych jest długa. Dlaczego tak się dzieje?
Dwa razy więcej osób sądzi, że ma większe szanse zginąć w samochodowym wypadku niż z powodu wylewu krwi do mózgu;
tymczasem kilkadziesiąt razy więcej ludzi umiera co roku z powodu wylewu.
Ludzie boją się latać samolotem, a powinni bać się jechać samochodem na lotnisko; boją się rekinów a powinni bać sie palm kokosowych; boją się raka mózgu od telefonów komórkowych (zero udowodnionych przypadków) a nie wypadku z udziałem kierowcy rozmawiającego przez telefon (400.000 przypadków rocznie), itd.
Przeczytanie listy pozytywnych lub negatywnych cech charakteru zmienia ocenę bohatera czytanej następnie historii.
Kolejność cech na listach może mieć wpływ na późniejsze oceny.
Usłyszane przed minutą słowo może wpłynąć na decyzję na całkiem inny temat.
Cena 9.99 zł wydaje się niższa niż 10 zł.
Ludzie wybierają ten sam przedmiot z gwarancją na 36 miesięcy częściej niż z gwarancją na 3 lata.
Lekarze stawiają diagnozy zgodne z tymi, które w ostatnim okresie najczęściej postawili.
Czy nie ulegamy sugestii?
Czy nie zapomnieliśmy o alternatywnych możliwościach?
Czy nie jest to decyzja, na którą wpływ ma jeden dobrze zapamiętany przypadek?
Jedna rzucająca się w oczy cecha pozytywna może zdominować całą ocenę, i odwrotnie.
Charakter pisma zmienia ocenę.
Znane nazwisko autora lub nazwa uniwersytetu zmienia nastawienie recenzenta.
Nagrodzona książka "Kroki" Jerzego Kosińskiego wysłana bez nazwiska autora została odrzucona przez 14 dużych wydawnictw i nikt nie rozpoznał, że była już publikowana.
Szkoły wpajają nawyk posłuszeństwa.
Zakładamy, że eksperci wiedzą co czynią.
Wynik: bezsensowne posłuszeństwo znane w historii wojen, działań polityków, lekarzy,
eksperymentu więziennego Zimbardo
itp.
Widoczny nawet w prostych ocenach długości czy kąta nachylenia pokazywanych linii.
Brak zaufania do własnych ocen prowadzi do zdenerwowania, gdy odbiegają one od ocen innych.
Projektanci mody lansują niewygodne obuwie lub ubrania.
Dostosowanie do zachowania tłumu.
Tłum zwalnia od indywidualnej odpowiedzialności - im większa grupa obserwuje sytuację wymagającą interwencji policji tym mniejsze szanse, że ktoś zadzwoni.
Radykalizacja poglądów w grupie, większe ryzyko, mocniejsze przekonane o słuszności decyzji, większy optymizm.
Autorytety tracą skłonność do samokrytycyzmu.
Wpływ mundurów i strojów różnych organizacji na zachowanie.
Duma z przynależności do jakiejś grupy prowadzi do zaniżenia ocen grup konkurencyjnych.
Rywalizacja grup może przerodzić się w nienawiść.
Aktorzy czy sportowcy pytani są o zdanie na wszelkie tematy.
Mody w sztuce, architekturze czy nauce.
Stereotypy odciążają pamięć ale mogą zdominować oczekiwania, nie pozwalając spojrzeć obiektywnie.
Są stereotypy rasowe, narodowościowe, zawodowe i wiele innych.
Obserwacje dopasowujemy do stereotypów.
Stereotypy prowadzą do samospełniających się proroctw: czarni są leniwi, więc nie warto ich zatrudniać, więc nie pracują, widać są leniwi.
Nadanie różnych nazw sprzyja dostrzeganiu nie istniejących różnic.
Stereotypy utrzymują się przez całe pokolenia.
Im większa organizacja tym bardziej bezwładne są jej struktury.
Żaden z kilkunastu wielkich projektów informatycznych w Polsce po 1990 roku nie został dokończony.
Trudno się wycofać po zainwestowaniu czasu lub pieniędzy.
Upór generałów kosztował życie setki tysięcy żołnierzy.
Utrzymywanie nierentownych firm gdy dalsze inwestycje przynoszą dalsze straty.
Sterotypy i niechęć do zmian odpowiedzialne są za myślenie schematyczne.
Prawie wszystkiego uczymy się od innych, nowe idee są początkowo odrzucane: po co komu telefon komórkowy skoro wszędzie są budki telefoniczne?
Przykład: ludzie hodują świnie od około 15 tysięcy lat, ale dopiero w 2009 roku rolnicy na Tajwanie zauważyli, że w ciągu jednego dnia można je nauczyć
korzystać z toalety.
W efekcie zmniejsza się zanieczyszczenie wody, powietrza, świnie mniej chorują, zyski są ogromne - jak to możliwe by nikt nie zauważył, że świnia to inteligentne zwierzę?
Podanie decyzji do wiadomości publicznej zwiększa motywację jej realizacji.
Obrona decyzji za wszelką cenę.
Zawyżanie ocen wybranych przez siebie przedmiotów, osób czy rozwiązań.
"Kiedy nie ma się tego, co się lubi, lubi się to, co się ma".
Próbą poprawienia własnego wizerunku w oczach innych.
Przecenianie stron negatywnych, miłość przeradza się w nienawiść.
Zmiana decyzji drobnymi kroczkami.
W latach 1924-32 psycholodzy badali wpływ zmian na efektywność pracy w fabryce Hawthorn Works, Western Electric w Cicero, Ill. Prawie każda zmiana dawała krótkotrwały pozytywny efekt: skrócenie dnia pracy lub wydłużenie, silniejsze oświetlenie lub słabsze, itd.
Prawie każda zmiana w środowisku daje słaby krótkotrwały efekt.
Systematyczne błędy interpretacji informacji powstają z powodu tendencji do selekcji i interpretacji informacji tak, by potwierdzić swoje przekonania, a zapominania wszystkiego, co do tego nie pasuje.
Eksperymenty pokazują, że ludzie rzadko przypominają sobie fakty nie pasujące do ich wyobrażenia o świecie.
Deanna Kuhn (projekt Education for thinking ) przedstawiła uczestnikom eksperymentu nagrania z sądu w sprawie o morderstwo; zamiast oceniać obiektywnie przedstawione fakty uczestnicy najpierw próbowali sobie wyobrazić zdarzenie, a potem wybiórczo dopasowywali do tego fakty.
Stopień przekonania o własnej słuszności rośnie wraz z wykluczeniem alternatywnych interpretacji.
Ludzie inteligentni lepiej potrafią uzasadniać swoje przesądy, ale nikt nas nie uczy jak zwracać uwagę na błędy myślenia, jak zachować sceptycyzm.
Oglądając na wideo egzamin dziecka badanie oceniali jego wyniki poniżej średniej jeśli im powiedziano, że to dziecko ze społecznych nizin, a powyżej jeśli wyżyn.
Numerolodzy dostrzegają wszędzie potwierdzenie sowich przypuszczeń, fundamentaliści przekonani o nadchodzącym końcu świata ciągle podają nowe daty, interpretując każdą naturalną katastrofę jako znaki.
Hipochondrycy interpretują każdy ból jako objaw poważnej choroby, czytanie ulotek leków zwiększa znacznie szansę pojawienia się objawów ubocznych, paranoja i depresja to inne znane przypadki selektywnego wyboru.
Jeśli wierzę w astrologię to podaję takie przykłady:
Krajowy Rejestr Długów podaje, że pod znakiem Barana urodziło się najwięcej dłużników (9,3%).
Według firmy Kruk najbardziej uciążliwym znakiem jest Byk.
Najmniej jest spod znaku Strzelca (7,2%).
Wyjaśnienie BiznesOnet:
Baran, i Byk to znaki, które lubią pieniądze. Przy czym Baran jest skąpy, lubi te pieniądze mieć przy sobie - komentuje wróżka Bernadeta z Łodzi.
Średnio powinno być 100/12=8.3% z każdego miesiąca lub znaku zodiaku, wiec odchylenie to tylko 1%.
Wyjaśnienie statystyka:
analiza dat urodzin.
Najwięcej dzieci w Polsce rodzi się od stycznia do kwietnia, najmniej w grudniu. Dokładne badania wymagają określenia wieku i rozkładu urodzin w poszczególnych miesiącach.
Skoro jest więcej ludzi spod znaku Barana i Byka niż Strzelca to musi być niewielka różnica we wszystkich statystykach, nie tylko dłużników.
Jak może się rozwijać kraj, w którym biznesmeni opierają swoje wyobrażenie o świecie na poradach wróżek?
Nieefektywne terapie używane są przez długi czas, przez co rozprzestrzeniają się bo inni ludzie się o nich dowiadują i też próbują je stosować. W USA wydaje sie na nie 60 miliardów rocznie.
Terapie, które nie mają żadnego wpływu, utrzymują się najdłużej bo ludzie długo chorują i więcej osób dowiaduje się o takich terapiach. Zostało to dobrze udokumentowane za pomocą matematycznego modelu w poniższej pracy.
Mark M. Tanaka, Jeremy R. Kendal, Kevin N. Laland, From Traditional Medicine to Witchcraft: Why Medical Treatments Are Not Always Efficacious, PLoS ONE 4(4): e5192. doi:10.1371/journal.pone.0005192
Większość ludzi uważa swoje sądy za znacznie bardziej wiarygodne niż przeciętna, nie dostrzega własnych założeń leżących u podstaw ocen.
U innych ludzi dostrzegamy je na podstawie obserwacji, u siebie próbujemy analizować za pomocą introspekcji, ale ta nie dociera do podświadomych, ukrytych mechanizmów działania mózgu.
Przewidywanie przyszłości opiera się na licznych założeniach, ale wiele z nich może się okazać fałszywa.
Philip E. Tetlock (University of California, Berkeley) w książce
Expert Political Judgment
(2005) opisał przewidywania 284 ekspertów od nauk politycznych, ekonomii, historii i dziennikarstwa podsumowując 82 361 przepowiedni na temat przyszłości.
Werdykt: nie lepiej niż wróżenie z fusów ... sukces przewidywań najmniejszy jest dla osób zbyt pewnych siebie, celebrytów dziedziny, głęboka wiedza nie pomaga - przyszłość jest nieprzewidywalna.
Podobne wyniki przyniosła analiza przewidywań komentatorów wydarzeń politycznych i ekonomicznych różnych mediów (Wyckoff 2011).
Bias blind spot,
Emily Pronin, Matthew B. Kugler,
People believe they have more free will than others.
PNAS 2010 107 (52) 22469-22474; doi:10.1073/pnas.1012046108
Dan Ariely, w książce Predictability irrational, The Hidden Forces That Shape Our Decisions, zwraca uwagę na szereg innych efektów.
Szczególnie dodanie nowej, okrojonej oferty tego samego produktu znacząco wpływa na podwyższenie oceny starej wersji produktu, który chcemy wypromować; dotyczy to dowolnych ofert, łącznie z partnerem życiowym ...
Rzeczy same w sobie nie mają wartości, ale wartość łatwo można określić względem innych rzeczy, więc wystarczy je dodać do porównania by zwiększyć zainteresowanie danym produktem.
Większość ludzi nie wie, czego chce, dopóki nie zobaczy tego w kontekście, np:
Początkowa sugestia, chociaż pozornie całkiem nie związana z decyzją, którą trzeba podjąć, ma na nią silny wpływ.
Dan Ariely i George Loewenstein pokazali, że napisanie dwóch cyfr ostatnich ich numerów ubezpieczenia (social security) miało duży wpływ na deklarowane sumy podczas aukcji; mózgi działają w sposób spójny, nawet nieświadoma sugestia wpłynie na decyzję.
Analiza 50 wielkich (i 200 mniejszych) mitów popularnej psychologii jest w książce Lilienfeld i inn (2011).
Codziennie media bombardują nas informacjami opartymi na tych mitach!
Jest tu o 10% wykorzystywanego mózgu, o uwalnianiu swojego gniewu zamiast kontrolowania, o niskiej samoocenie jako przyczynie antyspołecznych zachowań i depresji, o sprawności pamięci, o wpływie optymistycznego podejścia na leczenie, o hipnozie i wielu innych zagadnieniach.
Nawet
lekarze powtarzają wiele mitów.
Nauka jest trudna i wymaga przygotowania i wysiłku, by zrozumieć o co chodzi; niewielu ludzi pobudza się emocjonalnie doniesieniami naukowymi.
Mózg nie służył do myślenia tylko zwiększenia szans na przeżycie.
Inne efekty: konieczność podejmowania szybkich decyzji => silne emocje pobudzają układ limbiczny blokując procesy korowe.
Badania B. Skinnera: gołebie, którym podwano ziarna w nieregularnych odstępach czasu zaczęły wykonywać różne dziwne ruchy, obracać się wkoło w jedną stronę, kołysać na boki, próbując prowokować dozownik do wydzielania ziarna.
Należy zdawać sobie sprawę z ograniczeń umysłu człowieka.
Wystarczy podać kilka anekdotycznych przykładów działania cudownego specyfiku by wbrew wynikom statystycznych analiz ludzie uwierzyli, że on działa.
Irracjonalność może też być wynikiem choroby mózgu lub tymczasowego zaburzenia.
Mechanizmy działania mózgu, odpowiedzialne za zdolność do uogólniania, tworzenia nowych kategorii - silne skojarzenia, ostatnie wiadomości, rzucająca się w oczy cecha, blokują możliwość pobudzenia innych obszarów, rozwiązań alternatywnych.
Opieranie się na naiwnej introspekcji.
Dylemat stabilności obrazu świata i plastyczności koniecznej do nauki.
"Niemal każdy profesor przekłada swoje własne teorie ponad prawdę.
A dzieje się to dlatego, że jego teorie to własność prywatna, a prawda należy do wszystkich" (Ch. C. Colton).
Nieświadomość problemu irracjonalności.
Jeśli szansa na sen, który się sprawdzi, jest 1:10.000 to w USA w ciągu roku 9 milionów ludzi będzie miało taki sen, jeśli jest to tylko 1:100.000 to i tak będzie to prawie milion osób.
Jak można sprawdzić, czy naprawdę A jest przyczyną B, np. druty wysokiego napięcia powodują białaczkę, lub parówki wywołują raka żołądka?
Czym różni się pseudonauka od nauki?
Ludzkość jest jeszcze bardzo młoda.
Jesteśmy na granicy możliwości przystosowania się do złożonego środowiska.
Jak wykryć mity i irracjonalne myślenie?
Paranauki wymagają tylko wiary, są łatwe, stwarzają wrażenie zaangażowania w jakieś szlachetne cele przeciwko "oficjalnej nauce", nadzieję na rozwiązanie problemu.
Często wzbudzają też emocje związane z wierzeniami religijnymi: skoro jasnowidze mogą to prorocy też.
Jeśli tak jest nam pisane i jasnowidz widzi przyszłość to czujemy się zwolnieni z części odpowiedzialności za swoją przyszłość.
Pozorne działania zmniejszają poczucie lęku w obliczu niepewnej przyszłości.
Magiczne rytuały pojawiały się tylko w kontekście niekontrolowanych i niebezpiecznych sytuacji, w których prawdopodobieństwo sukcesu jest niewielkie (Shermer 2002).
Przyczyny irracjonalnego myślenia
Próba znalezienia związków przyczynowych jest trudna a błąd może kosztować życie; lepiej popełniać częste błędy, wierzyć w istnienie fałszywych związków przyczynowych, niż przeoczyć jeden prawdziwy, który może kosztować życie.
Modele ewolucyjne pokazują, że silne korelacje sązwykle prawidłowo spostrzegane, bardzo słabe są zwykle pomijane, ale słabe i średnie są interpretowane często niewłaściwie - dmuchamy na zimne (Foster, Kokko, 2009).
Lepiej założyć, że każdy podejrzany dźwięk to skradający się drapieżnik, niż dać się zaskoczyć.
Zabobonne zachowania są często ubocznym skutkiem tego mechanizmu.
Uzależnienie od wspólnoty koniecznej do przetrwania, długi okres dzieciństwa, prowadzi do konformizmu i wiary w autorytety.
Meta-myślenie wymaga wyjścia poza spójny system wierzeń i jest bardzo trudne.
Irracjonalne zachowania nie zostały wyeliminowane bo nie miały dużego wpływu na przeżycie.
Rozwój technologiczny zmienił sytuację - złożone decyzje wpływają na losy całej ludzkości.
Takie zachowania powtarzały się wielokrotnie, ptaki orientowały się w kierunku różnych elementów klatki. Wiązało się to z przypadkowymi zachowaniami ptaków tuż przed wydzieleniem ziarna.
Skinner zauważył, że zachowania te przypominały magiczne rytuały, np. przed automatami do gier w kasynach ...
Ograniczenia pamięci krótkotrwałej - lepiej wypisać wszystkie argumenty za i przeciw.
Syndrom Fałszywej Pamięci: zapamiętane zdarzenia z przeszłości mogą ulec całkowitej przemianie, zmieniają się skojarzenia, na skutek sugestii tworzą się wspomnienia nieistniejących faktów.
Procesy o molestowanie seksualne przez rodzinę w USA, wynik psychoanalizy.
Racjonalne decyzje wymagają znajomości statystyki.
Jeżeli wirusa HIV ma średnio 1 osoba na 1000 (nie należąca do grupy osób o podwyższonym ryzyku) i jeśli test ma 95% dokładności to jakie jest prawdopodobieństwo, że naprawdę masz HIV, jeśli test wypadł pozytywnie? Prawie nikt nie ocenia tego poprawnie.
Choroby mózgu są częstsze niż jakichkolwiek innych narządów.
Percepcja jest "łatwa", bo oparta o wyspecjalizowane struktury, myślenie jest dużo trudniejsze.
Łatwiej uwierzyć w autorytet niż dokładnie rozważyć samemu; nadzieja na "dobrego Pana" i rządy silnej ręki jest powszechnie wykorzystywana w polityce, gdzie o skomplikowanych sprawach trzeba mówić prosto i przekonać wyborców, że wie się jak rozwiązać wszystkie problemy.
Brak elementarnej wiedzy o świecie: nadal działa
Towarzystwo Płaskiej Ziemi.
Sondaż Gallupa (grudzień 2010): 40% Amerykanów wierzy, że Ziemia istnieje nie dłużej niż 10.000 lat, wśród republikanów nawet 50%, nawet wśród ludzi z wyższym wykształceniem jest ich 22%.
W styczniu 2011 państwowy instytut badania opinii publicznej VsTIOM przeprowadził sondaż na próbie 1600 Rosjan z różnych regionów kraju (margines błędu 3.5%).
Wyniki:
"Przepowiadanie przyszłości" było przydatne ewolucyjnie, dlatego reagujemy emocjonalnie na hipotetyczne odkrycie.
Utrwalenie "skrzywionego spojrzenia" na rzeczywistość: przesądów, uogólniania wyjątków, mylenie przypadkowych korelacji ze związkami przyczynowymi.
Trudno przyznać się do błędu.
Uogólnienia mogą być zbyt szybkie.
Nasze decyzje są lepsze niż decyzje innych ludzi.
Potrzeba szczęścia mniej ważna, niż potrzeba przyznania racji.
Racjonalne tłumaczenie godzi w poczucie naszej własnej ważności - "Umiłowanie cudów opiera się na egoizmie" (Evans).
Wynika to z nieznajomość podstawowych zasad statystyki i rachunku prawdopodobieństwa.
Głównym problemem jest mylenie korelacji i związków przyczynowych.
Pamiętamy tylko te fakty, które się sprawdziły, np. pomyłki zgodne z naszymi intencjami.
Sceptycyzm postrzegany jako zagrożenie: "błogosławieni ci, co nie widzieli a uwierzyli" - tak we wszystko, bezkrytycznie, z powodu tradycji? Jakie są kryteria tego, w co warto wierzyć?
W efekcie powstają liczne sekty, i dochodzi do masowej histerii, np. w USA w listopadzie 1929 roku 1.25 miliona ludzi na cmentarzu w miejscowości Malden (Massachussetts) czekało na cud w pobliżu grobu zmarłego na gruźlicę 60 lat wcześniej
Patricka Powera z powodu pogłosek o cudownych uzdrowieniach.
Wniosek: w dużej populacji rola przypadku może być bardzo silna.
Słabe korelacje - więcej A to więcej B - o niczym nie świadczą, zwykle
nie da się zrobić statystycznie poprawnych oszacowań i nic z nich nie wynika!
Próba klasyfikacji na podstawie doniesień gazetowych co powoduje raka, a co go leczy, zrobiona przez
The Daily Mail Oncological Ontology Project, pokazuje jak dziwaczne są to wierzenia.
Jakie są głębsze przyczyny zjawisk? Dlaczego np. osoby samotne żyją krócej: brak opieki, wypadki, a może potrzeba
spermidyny?
Naszym myśleniem rządzi przypadek, zbyt skomplikowane oddziaływania byśmy je sobie mogli uświadomić ...
Pseudonauka opiera się na powierzchownych obserwacjach, naiwnie uznając przypadkowe korelacje za związki przyczynowe.
Nauka opiera się na systematycznych obserwacjach, doszukując się prawdziwych przyczyn.
Medycyna jest niezwykle skomplikowana, trudna do zrozumienia, są w niej miliony szczegółów znanych tylko specjalistom, nie ma cudownego lekarstwa, które naprawi wszystko.
Na medycynę alternatywną w USA wydaje się (2007 r) około 34 mld $.
Zapisana historia to ok. 5000 lat, tylko 50 razy dłuższa od życia jednego człowieka.
Nauka - 300 lat, teoria ewolucji, badania nad mózgiem - 100 lat, biologia molekularna, informatyka - 50 lat.
Liczne przesądy: rasowe, zdrowotne (kołtun), setki lat błędnych obserwacji (puszczanie krwi), czarownice palono 200 lat temu i do tej pory
zabija się je w Afryce,
a wiara w czary, demony i astrologię nadal trwa.
Media pełne pseudodokumentalnych programów o zjawiskach paranormalnych.
Wiara nie tylko przenosi góry, ale może też ogłupiać: widzimy tylko te zjawiska, które potwierdzają nasze przesądy
(efekt potwierdzania, confirmation bias), resztę ignorujemy.
Julian Jaynes (Uni. w Princeton), The Origin of Consciousness in the Breakdown of Bicameral Mind (Boston, 1976) - świadomość powstała parę tysięcy lat temu.
Sny na jawie (daydreaming) w świecie starożytnych, np. w Iliadzie Homera, pełniły ważną rolę; ludzie mają wyobraźnię o różnym stopniu intensywności, niektórym przysłania ona rzeczywistość.
Współistnienie nauki i przesądów starożytnych i średniowiecznych filozofów dokumentuje książka Andrew White'a
History of the Warfare of Science with Theology in Christendom z 1894 roku.
Niektórzy martwią się, że czeka nas zbyt szybki rozwój i destabilizacja świata spowodowany postępem nauki; czy naprawdę lepiej nie kwestionować naszych przesądów, bo jest nam z nimi dobrze?
Wiara w paranormalne zjawiska jest silnie zakorzeniona.
Bardzo łatwo jest ulec autosugestii w badaniach z udziałem ludzi.
Łatwo wziąć przypadkowe korelacje za związki przyczynowe.
Książki sceptyków są trudno dostępne, brak tłumaczeń.
Możliwe a prawdopodobne to ogromna różnica.
 |
Transhumanizm to nowy prąd w kulturze, konieczność następnego kroku w ewolucji człowieka.
Ekstropianizm, filozofia życiowa poszukująca większej ekstropii. Ekstropia to przeciwieństwo entropii, miara inteligencji, witalności, zdolności do wzrostu i rozwoju, akomodacji nowych doświadczeń. |
Zasady Transhumanizmu:
Instytut Extropii, pismo Extropy: The Journal of Transhumanist Thought", przedstawia nowości w zakresie technik przedłużania życia, środków opóźniających procesy starzenia, technologii integracji układu nerwowego z układami elektronicznymi (inteligentne protezy), technik kognitywnego treningu umysłu i środków psychofarmakologicznych, zagadnień społecznych, moralnych i politycznych wynikających z rozwoju nauki, oraz zagadnień filozoficznych.
W ostatnich latach badania nad mózgiem wyjaśniły wiele zagadek związanych ze skłonnością do przeżyć uznawanych za parapsychologiczne, np. dezintegracji informacji o lokalnej przestrzeni i wynikających stąd zjawiskach autoskopowych.
Niewiele jest książek demaskujących paranauki; najlepiej demaskuje je czas, bo z sensacji nic nie wynika, chociaż lata płyną ...
Badania ankietowe w Polsce:
PBS dla Gościa Niedzielnego |
CBOS ankieta 2009 o religijności w Polsce |
Artykul KAI w co wierzą Polacy.
Następny wykład | Moodle - Strony Wiki | W. Duch, Wstęp do kognitywistyki - spis treści | mapa wykładów.