Sieć komputerowa
Katedry Informatyki Stosowanej
i
Instytutu Fizyki
Sieć KIS i IF jest częścią toruńskiej miejskiej sieci komputerowej TORMAN
1  Informacje podstawowe
    1.1  Administratorzy
    1.2  Zmiana hasła
    1.3  Dostęp do konta wydziałowego (z powłoką) dla studentów
    1.4  Dostęp do zasobów sieci lokalnej (OpenVPN, Eduroam, IFKIS)
    1.5  Rejestracja i konfiguracja nowego komputera (nowej karty sieciowej)
    1.6  Serwery i usługi
    1.7  Program antywirusowy
2  Zasady korzystania z sieci i serwerów
    2.1  Zakazy i zalecenia
    2.2  Wybór i zmiana hasła
    2.3  Dostępna przestrzeń dyskowa
3  Poczta elektroniczna
    3.1  Poczta elektroniczna przez www
    3.2  Przekierowywanie poczty
        3.2.1  Plik ~/.procmail
        3.2.2  Plik ~/.forward
    3.3  Jak radzić sobie z niechcianą pocztą (spamem)?
    3.4  Grupowe adresy pocztowe
    3.5  mutt zamiast elm
4  Dostępne oprogramowanie
5  Różne
    5.1  X-terminal pod Windows
    5.2  Serwery buforujące
    5.3  Newsy poprzez www
6  Podstawowe polecenia systemu Unix
7  Koniec pogody dla hackerów
    7.1  Powszechne niebezpieczeństwo
    7.2  Tajemnica korespondencji
    7.3  Niszczenie informacji
    7.4  Kradzież programu
    7.5  Oszustwo
8  Trochę danych o lokalnej sieci komputerowej

1  Informacje podstawowe

Ten dokument jest dostępny pod adresem http://lan.fizyka.umk.pl lub ze strony Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej.

1.1  Administratorzy

1.2  Zmiana hasła

Pracownicy i doktoranci
W celu zmiany hasła należy skorzystać z serwisu na stronie http://www.fizyka.umk.pl/passwd. Na serwerach wydziałowych hasło jest uaktualniane cztery razy na dobę (o 2, 8, 14 i 20).
Studenci
Zmiana hasła także musi następować poprzez odpowiedni formularz WWW (zmiana hasła). Na serwerach wydziałowych hasło jest uaktualniane raz na dobę (około godz. 2).

1.3  Dostęp do konta wydziałowego (z powłoką) dla studentów

Z początkiem roku akademickiego 2006/2007 konta studenckie na serwerach naszego wydziału nie są zakładane niezależnie, ale są ściśle powiązane z kontami na uczelnianym serwerze studenckim. Dlatego w celu uzyskania dostępu do serwerów wydziałowych trzeba koniecznie założyć sobie najpierw konto na serwerze uczelnianym korzystając z formularza WWW, czyli na stronie konto wybieramy Zakładanie konta (lub idziemy bezpośrednio na stronę zakładanie konta). To skutkuje założeniem konta serwerze centralnym, a dodatkowo od dnia następnego będzie dostępne drugie konto na serwerze wydziałowym (z takim samym identyfikatorem i hasłem).

1.4  Dostęp do zasobów sieci lokalnej (OpenVPN, Eduroam, IFKIS)

Względy bezpieczeństwa powodują, że dostęp do serwerów pracujących w lokalnej sieci (serwerów ogólnych i serwerów grup roboczych) jest ograniczony przez odpowiednią konfigurację routera dostępowego. Istnieją jednak dwie możliwości połączenia się z serwerami spoza lokalnej sieci komputerowej
  1. Dostęp via OpenVPN z wybranego komputera
    Uwaga! Usługa jest dostępna tylko dla pracowników oraz doktorantów WFAiIS oraz w ograniczonym zakresie dla studentów Wydziału (patrz następny punkt).
    Najwygodniejszy dostęp do zasobów lokalnej sieci komputerowej zapewnia zainstalowany na serwerze hel system OpenVPN realizujący usługę tzw. wirtualnej sieci prywatnej, czyli bezpiecznego łączenia się z serwerami sieci spoza niej. Po zarejestrowaniu się użytkownik otrzymuje i instaluje na swoim komputerze domowym (przenośnym) odpowiednie oprogramowanie wraz z certyfikatem. Certyfikat jest niezbędny przy autoryzacji połączenia, które może nastąpić z dowolnego miejsca w Internecie. Po nawiązaniu połączenia komputer domowy uzyskuje takie same prawa jak komputer przyłączony fizycznie do lokalnej sieci komputerowej. Więcej na temat tej usługi i wymagań sprzętowych i programowych znajduje się w OpenVPN-HOWTO.
    Korzystanie z tej usługi wymaga wygenerowania certyfikatu i dlatego niezbędny jest kontakt z administratorem (email: lan).
  2. Dostęp via sieci radiowe
    Od kwietnia 2005 r. na terenie UMK działa sieć bezprzewodowa, która umożliwia uwierzytelniony dostęp do Internetu na terenie wielu instytucji naukowych w Polsce i na świecie. W budynku IF jest zainstalowanych kilka punktów dostępowych, co oznacza, że dostęp do tej sieci jest ograniczony tylko do wydzielonych lokalizacji. W przypadku pracowników podłączenie komputera do tej sieci wymaga zainstalowania specjalnego certyfikatu (http://eduroam.umk.pl/pracownicy/instalacja/). Studenci przyłączają swoje komputery do tej sieci uwierzytelniając się poprzez swój identyfikator i hasło, którym się posługują rejestrując się na serwerach wydziałowych (http://eduroam.umk.pl/studenci/instalacja/). Więcej informacji na temat trybu dostępu i konfiguracji sprzętu można znaleźć na stronie www.umk.pl/eduroam.
    Podłączenie komputera do sieci Eduroam pozwala na nieskrępowany dostęp do Internetu, ale nie pozwala na dostęp do zasobów lokalnej sieci komputerowej (z wyjątkiem dostępu do serwera www.fizyka.umk.pl oraz do swojego konta na serwerze ameryk). Taki dostęp można uzyskać dopiero po uzyskaniu odpowiedniego certyfikatu i zainstalowaniu systemu OpenVPN (patrz wyżej).
    Niestety, nie wszystkie karty WiFi instalowane na komputerach przenośnych umożliwiają podłączenie komputera do sieci Eduroam, gdyż nie wspierają wymaganych przez tę sieć sposobów uwierzytelniania. Wykorzystując możliwości sprzętu sieci Eduroam uruchomiona została w trybie testowym dodatkowa sieć o nazwie IFKIS, która pozwala na dostęp do lokalnej sieci komputerowej oraz do Internetu pod warunkiem uruchomienia systemu OpenVPN, co wymaga odpowiedniego certyfikatu.
    Pracownicy mogą uzyskać taki certyfikat wysyłając zgłoszenie pod adres lan (patrz poprzedni punkt). Studenci w tym celu muszą zgłosić się w dziekanacie WFAiIS z podpisanym wnioskiem (OpenVPN-wniosek), który będzie stanowił podstawę wydania certyfikatu (o półrocznym terminie ważności), który wraz z plikiem konfiguracyjnym usługi OpenVPN (dla systemu Linux i Windows) zostanie umieszczony w podkatalogu openvpn katalogu domowego użytkownika.
    Certyfikat OpenVPN dla studentów pozwala na połączenie się z wybranymi serwerami sieci wydziałowej poprzez sieć IFKIS lub Eduroam (w tym drugim przypadku niezależnie od lokalizacji na uczelni), ale nie pozwala na łączenie się z lokalną siecią komputerową z dowolnego miejsca na świecie.
    Z uwagi na dużą rozmaitość używanego sprzętu i oprogramowania instalację sterowników i konfigurację kart sieciowych oraz niezbędne testy każdy z zainteresowanych tą usługą użytkowników musi przeprowadzić samodzielnie, bo pomoc w tym zakresie przekracza możliwości administratorów.
    W celu połączenia się z siecią IFKIS należy (oczywiście po zainstalowaniu klienta systemu OpenVPN, patrz OpenVPN-HOWTO) dla:
  3. Dostęp via modem telefoniczny
    Pracownicy oraz doktoranci WFAiIS mogą uzyskać dostęp do serwera nobel i pozostałych serwerów lokalnej sieci komputerowej korzystając z numeru dostępowego 6554121 (połączenie w trybie PPP). Dzięki temu można m.in. pobierać i wysyłać pocztę korzystając z dowolnego klienta poczty elektronicznej (np. programu Outlook Express). Konfigurując tę usługę należy wskazać jako serwer POP3 (poczty przychodzącej) mail.fizyka.umk.pl, a jako serwer poczty SMTP (wychodzącej) - mail.fizyka.umk.pl.
    Korzystanie z tej usługi wiąże sie z dodatkową autoryzacją użytkownika i dlatego niezbędny jest kontakt z administratorem (email: lan).
    Łącząc się z siecią Internet poprzez np. sieć TP SA, czyli dzwoniąc pod numer 0-202122, można jedynie zalogować się na serwer ameryk (158.75.5.43) używając komendy ssh (scp) pobrać pocztę traktując ameryka jako serwer POP3. W takiej sytuacji pocztę można jedynie wysyłać korzystając z jakiegoś z innego serwera poczty elektronicznej (portale takie jak wp, onet, interia, oferują tego typu usługę).
    Informacje na temat dostępu do Internetu poprzez modem w trybie PPP można znaleźć na stronie www TORMANu Konfiguracja PC dla połączeń PPP.
    Dostęp do Internetu oferowany przez TP SA jest opisany na stronie www TPNETu (Dostęp komutowany do sieci TPNET).
    Jeśli po zalogowaniu pojawią się problemy z używaniem programów wymagających przemieszczania kursora po ekranie, to wówczas trzeba sprawdzić ustawienie zmiennej środowiskowej term, która powinna mieć wartość vt100. Właściwe ustawienie tej zmiennej można uzyskać przy pomocy komendy: set term=vt100.
    Uwaga użytkownicy systemu Windows! Do logowania się oraz przesyłania plików zaleca się stosowanie programu putty oraz winscp3 (ew. pscp) (patrz wyżej).

1.5  Rejestracja i konfiguracja nowego komputera (nowej karty sieciowej)

Nowy komputer może być przyłączony do sieci pod warunkiem, że zostanie mu przydzielony oddzielny numer IP. Rejestracja komputera wymaga przesłania na adres lan informacji o lokalizacji komputera, jego administratorze oraz adresie sprzętowym karty sieciowej (tzw. adresu MAC, czyli adresu postaci 1A:60:19:07:1A:F0). Zgłaszać należy także przypadki wymiany kart sieciowych podając adres IP komputera i nowy adres MAC karty sieciowej.
Te informacje są niezbędne do zaktualizowania bazy danych serwera DHCP, co pozwala na uproszczenie konfiguracji komputera. Po zarejestrowaniu należy tak skonfigurować komputer, aby ustawienia sieciowe były pobierane automatycznie z serwera DHCP (te ustawienia sieciowe to: adres IP, adres bramy, adresy serwerów nazw domenowych).

1.6  Serwery i usługi

1.7  Program antywirusowy

Pracownicy WFiAS mogą korzystać z oprogramownia antywirusowego BitDefender Zgodnie z warunkami licencji oprogramowanie to może być instalowane WYŁĄCZNIE na komputerach służbowych. W celu zainstalowania programu należy pobrać Bitdefender Professional Plus można pobrać z:
https://netsecure.az.pl/windows/desktop/professional/final/pl/bitdefender_prof_v9.exe
lub
http://download.bitdefender.com/windows/desktop/professional/final/pl/bitdefender_prof_v9.exe
Po instalacji pojawia się okienko z informacją o ograniczonym czasie działania, więc należy nacisnąć na przycisk [Rejestracja] (prawa dolna część okna) i wpisać odpowiedni klucz, który można uzyskać od administratora. Klucz można wpisać później (po uruchomieniu programu: [Ogólne] -> zakładka [Rejestracja] -> link Wprowadź nowy klucz...
Uwaga 1: W trakcie instalacji program zasugeruje wyłączenie wysyłania raportów do firmy o wykrytych wirusach. Można to zrobić przez:
[Ogólne] --> zakładka [Ustawienia] --> odptaszyć {Wyślij raport o wirusach}.
Uwaga 2: Program zawiera własną zaporę (firewall), która wydaje się być bardziej funkcjonalna od zapory systemu Windows, więc warto windowsową zaporę wyłączyć:
[Panel sterowania] --> [Zapora systemu Windows] --> zakładka [Ogólne] --> zaznaczyć {Wyłącz (nie zalecane)}.

2  Zasady korzystania z sieci i serwerów

Lokalna sieć komputerowa Instytutu Fizyki i Katedry Informatyki Stosowanej wraz z przyłączonymi do niej komputerami (w tym serwerami) służy wypełnianiu przez pracowników oraz studentów Wydziału ich zadań dydaktycznych oraz naukowych. W chwili obecnej serwery obsługują około 1200 osób. W celu zapewnienia wszystkim dostępu do serwerów, dobrego i niezawodnego poziomu usług oraz zapewnienia niezbędnego poziomu ochrony systemu wprowadza się następujące zasady korzystania z serwera (patrz także Regulamin Sieci Komputerowej UMK).

2.1  Zakazy i zalecenia

Użytkownikowi zabrania się:
Niestosowanie się do powyższych zakazów i zaleceń będzie powodowało natychmiastową utratę dostępu do serwera oraz inne stosowne sankcje. O każdym przypadku istotnego naruszania zasad korzystania z lokalnej sieci komputerowej będzie informowany dziekan Wydziału.

2.2  Wybór i zmiana hasła

W celu ochrony własnych danych i ochrony całego systemu przed włamaniami każdy z użytkowników MUSI posługiwać się hasłem trudnym do odgadnięcia.
Tworząc hasło nie nalezy używać:
Hasło musi składać się z co najmniej dziewięciu znaków, w tym przynajmniej jednej dużej litery i jednej cyfry lub znaku specjalnego (@!,:;"...).
Tworząc hasło zaleca sie stosowanie:

2.3  Dostępna przestrzeń dyskowa

Z uwagi na ograniczone zasoby dyskowe, które można przeznaczyć na katalogi domowe użytkowników, oraz dużą liczbę użytkowników trzeba rozważnie z tych zasobów korzystać. Jeśli zachodzi konieczność przechowania przez krótki okres czasu większych ilości danych, to należy wykorzystywać do tego przestrzeń /tmp.
W przypadku kont studenckich obowiązują kwoty dyskowe. W katalogu domowym 30 MB ograniczenia 'miękkiego' oraz 60 MB ograniczenia 'twardego'. W katalogu /tmp obowiązuje twarde ograniczenie 30 MB.
Należy regularnie sprawdzać i porządkować zawartość skrzynki pocztowej archiwizując listy w swoim katalogu domowym tak, aby jej wielkość nie przekraczała 10MB (wielkość skrzynki pocztowej można łatwo sprawdzić komendą ls -la /var/spool/mail/userid, gdzie userid jest identyfikatorem użytkownika. Notoryczne przekraczanie limitu będzie powodowało kompresję skrzynki pocztowej i przeniesienie jej do katalogu ~/Mail.
Zawartość skrzynek pocztowych i katalogów domowych użytkowników jest codziennie archiwizowana. W razie utraty danych istnieje zatem możliwość ich odzyskania. Ponieważ żaden system nie jest 100% pewny, więc zaleca się archiwizowanie najważniejszych danych we własnym zakresie. Administrator systemu nie odpowiada za utratę danych gromadzonych przez użytkowników systemu.

3  Poczta elektroniczna

System obsługujący pocztę został tak skonfigurowany, że poprawny adres elektroniczny ma postac: < identyfikator > @fizyka.umk.pl, np. abc@fizyka.umk.pl. Oznacza to, że adres zawierający w sposób jawny nazwę serwera, np. < identyfikator > @ferm.umk.pl jest niepoprawny. Jego stosowanie może spowodować, że odpowiedzi na listy słane z takiego adresu nie będą docierały do nadawcy.
Wysyłając z serwera pocztę do kogoś mającego konto na tym samym serwerze wystarczy jako adres podac jedynie identyfikator adresata.
Każdy użytkownik może uzyskać dostęp do swojej skrzynki pocztowej na kilka sposobów:
Okresowo skrzynki pocztowe są automatycznie porządkowane i listy starsze niż dwa miesiące miesiące sa przenoszone do osobnego pliku z listami. Ten plik jest dostępny na serwerach wydziałowych w ~/Mail/mail/INBOX-ARCH. Skrzynka ta jest także dostępna poprzez usługę IMAP, np. jest ona widoczna jako osobny folder (INBOX-ARCH) w serwisie poczta.umk.pl/horde2/imp. Serwis ten umożliwia także swobodne przenoszenie listów pomiędzy skrzynką bieżącą (INBOX) i archwialną (INBOX-ARCH).
Dostęp do poczty w trybie tekstowym na serwerach wydziałowych
Do obsługi poczty elektronicznej służą programy pine i mutt, których pliki konfiguracyjne to odpowiednio /etc/pine.conf oraz /etc/Muttrc. Zmiana domyślnych ustawień jest możliwa poprzez umieszczenie ich w lokalnych plikach konfiguracyjnych ~/.pinerc oraz ~/.muttrc.
Użytkownicy systemu Windows mogą do logowania stosować program putty.
Dostęp do poczty poprzez Outlook (Express), Evolution, etc.
Pracując w lokalnej sieci komputerowej można korzystać z usługi poczty elektronicznej bez konieczności logowania się na którymś z serwerów. Pocztę elektroniczną można pobierać i wysyłać korzystając z dowolnego klienta poczty elektronicznej, np. programu mozilla-mail lub Outlook Express. Konfigurując tę usługę należy wskazać jako serwer POP3 (poczty przychodzącej) oraz serwer poczty SMTP (wychodzącej) - mail.fizyka.umk.pl. Do kontaktu z serwerem pocztowym można również wykorzystać protokół IMAP (serwer mail.fizyka.umk.pl).
Serwer pocztowy wymusza, aby połączenie pomiędzy serwerem i klientem poczty było szyfrowane (dotyczy to protokołów POP3 i IMAP). Dlatego w programach klienckich, takich jak Thunderbird, Outlook (Express) i inne należy wymusić szyfrowanie połączenia:
Przy pierwszym pobraniu poczty trzeba trwale zaakceptować certyfikat serwera. Certyfikat serwera mail.fizyka.umk.pl jest podpisany przez uniwersyteckie centrum uwierzytelniające, więc lepiej jest najpierw pobrać, zaakceptować i zainstalować certyfikat UMK (certyfikat można pobrać ze strony http://www.umk.pl/cert.php).

3.1  Poczta elektroniczna przez www

Można także korzystać z usługi poczty elektronicznej wykorzystując do tego celu przeglądarkę sieciową. Wystarczy w tym celu pójść na stronę poczta.umk.pl/horde2/imp, wybrać IMAP i zalogować się na serwer @fizyka.umk.pl lub @fizyka.umk.pl (studenci). Pierwszy z tych serwerów obsługuje konta pracowników Instytutu Fizyki i Katedry Informatyki Stosowanej, a drugi konta studenckie.

3.2  Przekierowywanie poczty

3.2.1  Plik ~/.procmail

Do przekierowywania poczty należy użyć programu procmail. Trzeba ten program koniecznie zastosować, żeby poczta dochodziła do serwerów wymagających autoryzacji SPF (np. wp.pl). W tym celu należy w katalogu domowym utworzyć plik .procmailrc z następującą zawartością: 
 
:0 c
* !^FROM_DAEMON
! foo@domain
gdzie foo@domain jest adresem, pod który ma być dostarczony list. Równocześnie kopia listu zostanie dołączana do skrzynki pocztowej użytkownika na serwerze wydziałowym.
Usunięcie litery 'c' z pierwszego wiersza powyższego przykładu spowoduje, że kopia listu nie zostanie dołączona do lokalnej skrzynki pocztowej użytkownika.

3.2.2  Plik ~/.forward

W celu automatycznego przesyłania poczty pod inny adres z zachowaniem kopii listów na serwerze poczty elektronicznej można wykorzystać plik ~/.forward, w którym należy umieścić dwa następujące wiersze: 
\identyfikator_użytkownika_na_serwerze
inny_adres_poczty_elektronicznej
Uwaga na lewy ukośnik w pierwszym z powyższych wierszy.

3.3  Jak radzić sobie z niechcianą pocztą (spamem)?

W ostatnim czasie bardzo znacznie wzrosła liczba niechcianej poczty, czyli tzw. spamów, które codziennie docierają do naszych skrzynek pocztowych. Dlatego na serwerze pocztowym został zainstalowany program spamassassin. Przegląda on nagłówek i zawartość każdego listu i, w oparciu o dość wyrafinowane reguły, określa czy list jest spamem. Jeśli wiadomość zostaje zakwalifikowana jako spam, to do skrzynki pocztowej dociera list ze zmodyfikowanym polem 'Subject:', mianowicie
Subject: Spam? ....
To pozwala na automatycznie usuwanie spamów z głównej skrzynki pocztowej i przenoszenie ich do osobnej skrzynki.
Jak to zrobic?
Wariant 1 (dla logujacych sie na serwery nobel lub ferm w celu przeczytania poczty)
W celu automatycznego przekierowywania wszystkich listów zakwalifikowanych jako spam do osobnego pliku (odrębnej skrzynki pocztowej) należy założyć (przy pomocy jakiegoś edytora) plik ~/.procmailrc zawierajacy nastepujace cztery wiersze: 
 
$MAILDIR=$HOME/Mail
:0
* ^Subject: \{Spam\?\}
Mail/SPAMY
Ten sam efekt można uzyskać wykonując komendę 
 
cd; cp /etc/skel/.procmailrc .
(kropka na końcu jest ważna!).
Jeśli poczta przetrzymywana jest w innym katalogu, np. mail, to wówczas trzeba dokonać odpowiedniej zmiany w pliku .procmailrc.
Wariant 2 (dla korzystających z Outlook Expressa lub podobnego oprogramowania do pobierania poczty z serwera)
Outlook Express umożliwia filtrowanie poczty pobieranej z serwera pocztowego (serwera POP) wg zawartosci pola Subject. Trzeba tę możliwość uaktywnić i pocztę oznaczoną jako Spam? automatycznie kierować do osobnego folderu.
Outlook Express (OE) pozwala na połączenie się z sewerem pocztowym przy pomocy protokołu IMAP (przy tworzeniu konta trzeba wskazać, że serwerem poczty przychodzącej ma byc mail.fizyka.umk.pl, a do transmisji poczty ma być używany protokół IMAP, a nie POP). Po skonfigurowaniu konta pocztowego w OE należy wybrać Narzędzia-Konta-Właściwości-IMAP. W części "Foldery" w polu "Śceżka folderu głównego" należy wpisać "mail" (bez cudzysłowów). Po nawiązaniu połączenia z serwerem, nie następuje automatyczne przenoszenie poczty z serwera na komputer osobisty, ale Outlook Express umożliwia przeglądanie zawartości skrzynki pocztowej, usuwanie listów i przenoszenie na komputer osobisty tylko wybranych pozycji. Można także przeglądać inne skrzynki pocztowe umieszczone w katalogu domowym (lub w jakimś z podkatalogów, który określa się wybierając zakładkę IMAP (Narzędzia-Konto-Własności-IMAP). W szczególności można przeglądać skrzynkę pocztową Mail/SPAMY, jeśli wskazać katalog Mail jako dodatkowe miejsce do przeglądania poczty. W tym katalogu można gromadzić spamy postępujac wg wskazówek podanych wyżej (patrz Wariant 1).
System antyspamowy nie jest idealny i jako spam mogą zostać zakwalifikowane 'porządne' listy. Dlatego od czasu do czasu należy przeglądać zawartość skrzynki Mail/SPAM. Może się również zdarzyć, że listy będące spamami nie uzyskają dostatecznej liczby karnych punktów.
Wariant 3 (osób, które pragną uzyskać pełniejszą kontrolę nad losem docierających do nich listów)
Program antyspamowy modyfikuje nagłówek każdego sprawdzanego listu dodając wiersze postaci: 
 
X-MailScanner-SpamCheck: not spam, SpamAssassin (score=2.9, required 5,
	PORN_3 0.52, DATE_IN_FUTURE_06_12 2.38)
X-MailScanner-SpamScore: ss
lub 
X-MailScanner-SpamCheck: spam, SpamAssassin (score=6.4, required 5,
	LARGE_HEX 2.50, DOUBLE_CAPSWORD 1.05, UPPERCASE_25_50 1.94,
	SUPERLONG_LINE 0.38, FORGED_HOTMAIL_RCVD 0.50)
X-MailScanner-SpamScore: ssssss
Proszę zwrócic uwagę, że każdy z listów otrzymuje punkty karne i odpowiednią liczbę s-ów. W chwili obecnej tylko te listy, dla których liczba punktów karnych przekracza 5, są klasyfikowane jako spam (ten parametr jest konfigurowalny i może ulec zmianie). Można oczywiście filtrować pocztę na podstawie liczby punktów karnych.
Jeśli chcemy do pliku Mail/SPAMY kierować tylko listy oznaczone co najmniej dwoma, trzema, itd. s-ami, to trzeba wiersz 
* ^Subject: \{Spam\?\}
zastąpić wierszem 
 
* ^X-MailScanner-SpamScore: ss+
lub 
* ^X-MailScanner-SpamScore: sss+
itd.

3.4  Grupowe adresy pocztowe

Grupowe adresy pocztowe

3.5  mutt zamiast elm

Osoby korzystające z programu pocztowego elm powinny stosować jego unowocześnioną i ciągle poprawianą wersję mutt. W celu zamiany aliasów adresów poczty elektronicznej z formatu używanego przez program elm do formatu programu mutt można wykorzystać skrypt elm2mutt, który jest dostępny na serwerach nobel i ferm.
Użycie:
elm2mutt <aliasy elm> <aliasy mutt>
Ewentualne błedy konwersji trzeba poprawić ręcznie, a uzyskany plik zapisać (dodać) do pliku ~/.muttrc.

4  Dostępne oprogramowanie

5  Różne

5.1  X-terminal pod Windows

Komputer pracujący pod nadzorem systemu operacyjnego Windows 2000/NT/XP może służyć jako terminal graficzny jakiegoś serwera (nobel, ferm), jeśli jest na nim zainstalowany pakiet Cygwin, który można bezpłatnie pobrać z sieci i łatwo zainstalować (Cygwin). W przypadku starszych wersji systemu Windows można wykorzystać program XWin32.

5.2  Serwery buforujące

W Toruniu dostępne są dwa serwery buforujące strony www. Wszystkich korzystających z przeglądarek sieciowych zachęca się do korzystania z tych serwerów, aby przyspieszyć dostęp do danych i zmniejszyć obciążenie krajowych i zagranicznych łączy komputerowych. Więcej na ten temat można znaleźć na stronach www.man.torun.pl/cache.html.
Uwaga! Dostęp do niektórych literaturowych baz danych kłóci się ze stosowaniem serwera buforującego i dlatego trzeba tę opcję wyłączyć.

5.3  Newsy poprzez www

Pod adresem news.man.torun.pl są dostępne strony WWW, poprzez które można czytać artykuły news'owe. Po uprzedniej rejestracji e-mail'a (w "Config"), można także wysyłać artykuły, kasować te, które się uprzednio wysłało (Cancel), zmieniać je (Super Sedes), odpowiadać na istniejące artykuły.
Podczas czytania artykułów, można przeglądać załączniki MIME i UUencoded, przejrzeć źródła artykułu.
Usługa jest dostępna tylko dla połączeń z zarejestrowanych domen *.pl (Polska) i nierejestrowanych 158.75.*.* (Toruń).

6  Podstawowe polecenia systemu Unix

  1. Systemy operacyjne Unix oraz GNU/Linux charakteryzują się
  2. Oto kilka przydatnych komend:
    cat
    - łączenie plików (ta komenda może także służyć do przeglądanie zawartości pliku tekstowego)
    cd
    - zmiana katalogu
    cp
    - kopiowanie plików
    df
    - sprawdzanie wielkości wolnego/zajętego miejsca na zamontowanych partycjach
    du
    - sprawdzanie wielkości katalogu/katalogów
    exit
    - wyjście z aktualnej kopii interpretera
    less
    - przeglądanie zawartości pliku tekstowego
    ll
    - zawartość katalogu w pełnym formacie; ścislej ll jest skróconą nazwą komendy ls -la (por. .tcshrc)
    logout
    - zakonczenie sesji terminalowej
    ls
    - zawartość katalogu (w formacie skróconym)
    mkdir
    - tworzenie katalogu
    more
    - przeglądanie zawartości pliku tekstowego
    mv
    - przesuwanie plików (w szczególności zmiana ich nazwy)
    rm
    - usuwanie plików
    rmdir
    - usuwanie katalogu
    slrn
    - program do przeglądania zawartości serwera grup dyskusyjnych
    top
    - program pokazujący zużycie zasobów serwera przez poszczególne zadania, szczególności wszystkie procesy użytkownika; program ten pozwala także na usuwanie starych procesów
    joe, emacs, vi
    - edytory tekstów
    mutt, pine
    - programy do obsługi poczty elektronicznej
    lynx
    - tekstowa przeglądarka stron WWW
    mozilla,netscape
    - przeglądarka stron WWW
    gpg
    - programy do szyfrowania/deszyfrowania wiadomosci i tworzenia podpisów cyfrowych,
    ssh
    - program do bezpiecznego logowania się na zdalnym systemie (zastępuje telnet i rlogin)
    telnet
    - program do rejestrowania się na zdalnym systemie
    Domyślnie każdy z zalogowanych użytkowników jest obsługiwany przez powłokę tcsh. Można także używać powłoki bash (tożsamej z sh). Domyślne ustawienia są określone w pliku /etc/csh.cshrc. Ewentualna zmiana konfiguracji powłoki powinna być dokonywana poprzez umieszczenie odpowiednich poleceń w pliku ~/.tcshrc, (czyli w pliku umieszczonym w katalogu domowym użytkownika), który w tym celu trzeba utworzyć przy pomocy edytora.
    UWAGA!
    Pełną informację na temat powyższych i innych komend używanej wersji systemu Unix można uzyskać pisząc po znaku zachęty np: man rm lub apropos rm. Komenda man (skrót od 'manual') powoduje wyświetlenie odpowiednich, dotyczących komendy rm, stron podręcznika, który zawiera opis wszelkich dostępnych poleceń systemowych. Polecenie 'apropos', zgodnie ze swoja nazwą, ma nieco ogólniejszy charakter i powoduje wyświetlenie tych wierszy dokumentacji systemowej, w których słowo rm się pojawia.
  3. Kilkadziesiąt ostatnich użytych poleceń systemowych jest pamiętanych. Można je przywoływać przy pomocy klawiszy 'strzałka w góre/dól' oraz edytować używając klawiszy 'strzałka w lewo/prawo', klawisza 'Backspace', Ctrl-A, Ctrl-E oraz Ctrl-D.
  4. Niektóre pliki mogą mieć trudne bądź długie nazwy. W celu ułatwienia pracy z takimi nazwami można korzystać z funkcji kończenia nazw. Niech w katalogu znajduje sie plik o nazwie 'pracownia.fizyczna'. Chcąc np. zobaczyc atrybuty tego pliku wystarczy napisac: ls prac i nacisnac klawisz TAB, żeby pojawiła się pełna postać polecenia, tj. ls pracownia.fizyczna.
  5. Prawa dostępu do plików
    Należy także zwrócić uwagę na prawa dostępu do plików i katalogów. Chcąc uzyskać informację o wszystkich plikach oraz ich właściwościach trzeba użyć komendy 'ls -la' (alias 'll'). Oto przykład zastosowania takiej komendy: 
    drwxr-xr-x  31 note     kmk     3072 Feb  4 12:31 .
drwxr-xr-x  10 root     kmk     1024 Mar 19  1998 ..
-rwxr-xr-x   1 note     kmk     2085 Nov 23 09:01 .Xclients
-rw-r--r--   1 note     kmk     1133 Jan 22 09:46 .Xresources
-rw-r--r--   1 note     kmk     5394 Feb  4 12:31 .calendar
-rw-r--r--   1 note     kmk     5664 Jan 15  1998 .emacs
-rw-r--r--   1 note     kmk    25010 Nov 25 18:30 .fvwm2rc
-rw-r--r--   1 note     kmk      977 Jan 27 18:07 .history
-rw-r--r--   1 note     kmk      625 Dec 15  1997 .login
-rw-r--r--   1 note     kmk       51 Nov 17  1997 .logout
-rw-r--r--   1 note     kmk     1410 Feb 13  1998 .tcshrc
drwxr-xr-x   7 note     kmk     1024 Jan  5 21:06 2dhf_dist
drwx------   2 note     kmk     1024 Mar 20  1998 Mail
-rw-r--r--   1 note     kmk    79444 Jul  2  1998 xfon
    Plik oznaczony pojedynczą kropką (.) oznacza bieżący (pod)katalog, a plik oznaczony dwiema kropkami (..) jego katalog macierzysty. Katalog domowy zawiera szereg innych plików, których nazwy rozpoczynają się od kropki. Są to pliki ukryte (komenda 'ls' bez parametrów ich nie ujawnia), które zwykle zawierają dane potrzebne do konfiguracji rozmaitych programów użytkownika.
    Każdy plik/katalog ma swojego właściciela, którego identyfikator znajduje się w kolumnie 3. oraz tzw. grupowego właściciela z identyfikatorem w kolumnie 4. Pierwsza kolumna zawiera natomiast informacje o typie pliku ( - to zwykły plik, d - to katalog) oraz prawach dostępu do pliku dla jego właściciela (pierwsza trójka znaków), grupowego właściciela (druga trójka znaków) oraz wszystkich pozostałych użytkowników systemu. r oznacza prawo czytania pliku (od angielskiego read), w - prawo tworzenia i pisania do pliku (od write) oraz x - prawo wykonywania pliku (od execute). Jeśli plik jest komendą, programem, skryptem (plikiem zawierającym komendy) i został oznaczony jako plik do wykonania, to wówczas do jego uruchomienia wystarczy podać jego nazwę.
    Jeśli prawa dostępu dotyczą kartoteki, to w oznacza prawo tworzenia w niej plików, r - prawo przeglądania jej zawartości, a x - prawo uruchamiania znajdujących się w niej komend.
    Większość plików w podanym przykładzie może być czytana przez wszystkich użytkowników systemu, ale prawo ich zmiany przysługuje tylko ich właścicielowi. Katalog Mail, który zawiera prywatne (poufne) dane jest dostępny tylko dla jego właściciela. Zatem wszelkie pliki z danymi, które mają być niedostępne dla osób postronnych muszą być umieszczane w oddzielnych katalogach, dla których prawa dostępu są tak zdefiniowane jak dla katalogu Mail.
    Własności katalogu, pliku (grupy plików) można zmieniać przy pomocy komendy 'chmod' z odpowiednimi parametrami. Np. 'chmod o-r .login' pozbawia praw do czytania tego pliku innych (other) użytkowników. 'chmod g+w .login' daje prawo zapisu (modyfikowania) wskazanego pliku. Więcej informacji na temat tej komendy można uzyskć przeglądając odpowiednie fragmenty podręcznika użytkownika systemu (komenda 'man chmod').

7  Koniec pogody dla hackerów

(opracowano na podstawie artykułu J.Wojciechowskigo, Rzeczpospolita nr 230, 2/10/97)
Nowe prawo karne definiując ,,dokument" stwierdza, że oprócz innych przedmiotów dokumentem może być także zapis na komputerowym nośniku informacji. Ma to rozszerzenie istotne znaczenie praktyczne, bo pojęcie ,,dokument" należy do znamion wielu różnych przestępstw.

7.1  Powszechne niebezpieczeństwo

Art. 165, określa odpowiedzialność za sprowadzenie niebezpieczeństwa powszechnego, czyli niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia wielu osób albo dla mienia w znacznych rozmiarach. W tym przepisie, oprócz innych form działania sprawcy, karalności podlega również zakłócanie, uniemożliwianie lub wpływanie w inny sposób na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przesyłanie informacji. Czyn może być popełniony umyślnie, i wówczas podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, lub nieumyślnie, z zagrożeniem do 3 lat pozbawienia wolności.

7.2  Tajemnica korespondencji

W art. 267 określona została odpowiedzialność na naruszenie tajemnicy korespondencji. Karalnością objęto nie tylko tradycyjną postać tego przestępstwa, tj. bezprawne otwarcie cudzego pisma, ale także uzyskanie zastrzeżonej informacji przez bezprawne podłączenie się do przewodu służącego przekazywaniu informacji oraz przez przełamanie elektronicznych, magnetycznych lub innych szczególnych zabezpieczeń. Za naruszenie tajemnicy korespondencji odpowiadać zatem może nie tylko ten, kto czyta cudze listy, lecz także ten, kto bez upoważnienia czyta cudze wiadomości zapisane na komputerowym nośniku informacji. Odpowiedzialności podlega jedynie takie dotarcie do cudzej informacji, które się wiąże z przełamaniem zabezpieczeń. Nie wystarczy na przykład samo tylko odczytanie informacji zawartej w cudzym komputerze, jeśli nie była zabezpieczona przed dostępem do niej nieuprawnionych osób.

7.3  Niszczenie informacji

Art. 268 określa odpowiedzialność za nieuprawnione niszczenie, uszkadzanie, usuwanie lub dokonywanie zmian zapisu informacji. Odpowiedzialność dotyczy różnego rodzaju zapisów, jednakże, jeśli czyn dotyczy zapisu na komputerowym nośniku informacji, podlega surowszej karze: do 3 lat pozbawienia wolności. Jeszcze surowiej - karą od 3 miesięcy do 5 lat - zagrożony jest czyn, którego następstwem jest znaczna szkoda majątkowa, czyli taka o wartości ponad dwustu najniższych miesięcznych wynagrodzeń.
Najsurowiej - karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, przewidzianą w art. 269 - zagrożone jest niszczenie, zakłócanie, usuwanie lub zmienianie zapisu informacji o szczególnym znaczeniu dla obronności kraju, bezpieczeństwa w komunikacji, funkcjonowania administracji rządowej, innego organu państwowego lub administracji samorządowej. Odpowiedzialnością objęte jest również zakłócanie lub uniemożliwianie automatycznego gromadzenia lub przekazywania takich informacji, a nadto niszczenie lub wymiana komputerowego nośnika informacji oraz niszczenie albo uszkadzanie urządzenia służącego automatycznemu przetwarzaniu, gromadzeniu lub przesyłaniu informacji.

7.4  Kradzież programu

Zmienia się także istotnie forma bodaj najpowszechniejszego kodeksowego przestępstwa, tj. kradzieży. Do jej tradycyjnego określenia, jako zaboru cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia, dodano równorzędną postać (art. 278 par. 2) kradzieży, polegającej na uzyskaniu cudzego programu komputerowego bez zgody osoby uprawnionej w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Czyn zagrożony jest karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, przy czym, jak każda kradzież, ma przewidziany wypadek mniejszej wagi oraz zasadę ścigania na wniosek w razie działania na szkodę osoby najbliższej. Jeśli uzyskany bezprawnie program komputerowy ma znaczną wartość, z mocy art. 294 par. 1 następuje surowsza karalność, z sankcją od roku do 10 lat pozbawienia wolności. Ponadto kradzież programu komputerowego, tak jak każda inna, może mieć postać kradzieży z włamaniem lub rozboju i wówczas podlega odpowiednio odpowiedzialności z art. 279 (włamanie) lub 280 (rozbój).

7.5  Oszustwo

W art. 287 wprowadzona została odpowiedzialność za oszustwo dokonane za pomocą komputera. Czyn polega na tym, że sprawca, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody, bez upoważnienia, wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przesyłanie informacji lub zmienia, usuwa albo wprowadza nowy zapis na komputerowym nośniku informacji. Z tego artykułu będzie np. odpowiadał sprawca, który przez manipulacje w sieci komputerowej banku spowoduje transfer jakiejś sumy na swój rachunek. Przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, łagodniej niż oszustwo zwykłe, za które w nowym kodeksie przewidziana jest kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Jeśli oszustwo komputerowe dotyczy mienia znacznej wartości, również wchodzi w grę surowsza odpowiedzialność na podstawie art. 294 par. 1 i sankcja od roku do 10 lat pozbawienia wolności.

8  Trochę danych o lokalnej sieci komputerowej

Od czerca 1991 do końca 1995 r. komputer IBM 4381 zainstalowany w Ogólnouczelnianum Ośrodku Obliczeniowym (OOO) pełnił funkcję węzła sieci EARN. Jeszcze w roku 1993 ten węzeł pozwalał na dostęp pracowników IF i KIS do poczty elektronicznej. Dostęp do komputera 4381 był możliwy poprzez końcówki konwersacyjne (tzw. terminale) w holu budynku przy ul. Chopina 5 oraz dzięki kilku komputerom osobistym sprzęgniętym w niewielką, pilotową sieć komputerową w budynki IF. Sieć ta była połączona wolnym (9600 bitów/sek) łączem modemowym z lokalną siecią komputerową w OOO i za jej pośrednictwem z serwerem pocztowym IBM 4381. To połączenie lokalnej sieci komputerowej w IF z siecią OOO pozwoliło także użytkownikom sieci w IF na dostęp do zasobów zgromadzonych w światowej sieci komputerowej Internet.
Dzięki dużemu wysiłkowi organizacyjnemu i finansowemu (fundusze własne IF, pieniądze z projektu TEMPUS oraz dotacja KBN), budynek IF jest obecnie wyposażony w stosunkowo dużą sieć komputerową zbudowaną w standardzie ethernet (10/100/1000 Mb/s) opartą na nieekranowanej skrętce.
Lokalna sieć komputerowa została zaprojektowana i wykonana na 125 gniazd. W chwili uruchomienia (24 stycznia 1994 r.) podłączonych do niej było około dwudziestu komputerów osobistych i kilka stacji roboczych (typu Sun Classic stanowiących wyposażenie powstającej wówczas Pracowni Unixowej). Jedna z tych stacji służyła jako lokalny serwer poczty elektronicznej oraz serwer DNS (Domain Name Service) dla całej domeny fizyka.umk.pl.
Od momentu powstania do chwili obecnej lokalna sieć komputerowa podlegała stałej rozbudowie. Teraz łaczy około 450 komputerów osobistych i stacji roboczych. Dotacja KBN pozwoliła zainstalować z początkiem 1995 r. nowy serwer sieciowy. Była nim dwuprocesorowa stacja robocza SunSparc 20 z duża pamięcia wewnętrzną (416MB RAM) oraz zewnętrzną (22GB HDD). Dzięki temu nie tylko poprawiła się obsługa dostępu do poczty elektronicznej, ale zasadniczo poszerzył się zakres usług dostępnych na serwerze (serwis DNS, DHCP, www, ftp, NFS, samba; programy latex, matlab, mathematica; kompilatory FORTRANu, C oraz C++; programy kwantowo-chemiczne (GAMESS, GAUSSIAN94); rozmaite oprogramowanie użytkowe). Z końcem 2000 r. ten serwer został zastąpiony przez znacznie wydajniejszą maszynę ProLiant 5500 firmy Compaq (4×Xeon 550MHz, 1.2GB RAM, 72GB HDD), która pracowała pod nadzorem systemu operacyjnego RedHat 7.2. Poprawie uległa także obsługa kont studenckich, dzięki uruchomieniu w połowie 2002 r. serwera ADAX Omega (2×Xeon 1.8GHz, 1.0GB RAM, 36GB HDD).
W październiku 1994 r. lokalna sieć komputerowa przyłaczona została do węzła światłowodowej miejskiej sieci komputerowej TORMAN. W ten sposób zdecydowanej poprawie uległ dostęp do innych serwerów UMK oraz do światowej sieci Internet poprzez łącze światłowodowe Toruń-Warszawa (kanal 512kb/s, CIR 192kb/s). W kietniu 1999 r. sieć TORMAN została przyłączona do sieci POL-34 łączem o przepustowości 34Mb/s. W czerwcu 2002 r. przepustowość sieci POL-34 została zwiększona do 622Mb/s.
Kolejna dotacja KBN-u pozwoliła na modernizację lokalnej sieci komputerowej poprzez instalację przełączników sieciowych firmy 3COM (marzec 1999 r.), co umożliwa stopniową migrację ze standardu sieci ethernetowej 10Mb/s do tzw. standardu szybkiego ethernetu (100Mb/s).
W roku 2003 siec TORMAN została przyłączona do szerokopasmowej sieci PIONIER, a w konsekwencji pojawiła się możliwość przyłączenia lokalnej sieci komputerowej do sieci TORMAN poprzez dwa 1 Gb interfejsy ethernetowe (wrzesień 2004).


File translated from TEX by TTH, version 3.67.
On 31 Mar 2008, 08:14.